คืนพื้นที่ดิสก์ที่ Docker ใช้ด้วย docker system prune

เซิร์ฟเวอร์ที่ใช้ Docker มาสักระยะมักมีพื้นที่ดิสก์ลดลงเรื่อย ๆ โดยไม่รู้ตัว เพราะทุกครั้งที่ดึง Image เวอร์ชันใหม่ Image เก่ายังค้างอยู่ Container ที่หยุดแล้วไม่ถูกลบ และการ Build Image สร้าง Cache สะสมไว้ใน /var/lib/docker สุดท้ายดิสก์เต็มจนฐานข้อมูลเขียนไม่ได้หรือบริการล่ม

Docker มีคำสั่งตระกูล prune สำหรับลบของที่ไม่ได้ใช้แล้ว บทความนี้อธิบายวิธีดูว่าพื้นที่หายไปกับอะไร คำสั่งแต่ละตัวลบอะไรบ้าง ตัวไหนปลอดภัย ตัวไหนเสี่ยงทำข้อมูลหาย และวิธีตั้งให้ทำความสะอาดอัตโนมัติ

สิ่งที่ต้องเตรียม

• Linux Server ที่ใช้ Docker Engine รุ่นปัจจุบัน (23.0 ขึ้นไป) ตรวจด้วย docker version
• สิทธิ์ sudo หรือผู้ใช้ในกลุ่ม docker
• ไฟล์สำรองของ Volume ที่มีข้อมูลสำคัญ ก่อนใช้คำสั่งใดที่เกี่ยวกับ Volume ดู สำรองและกู้คืนข้อมูล Docker Volume

ขั้นตอนที่ 1: ดูว่าพื้นที่ถูกใช้ไปกับอะไร

เริ่มจากภาพรวมของทั้งเครื่อง

df -h /var/lib/docker

จากนั้นให้ Docker สรุปการใช้พื้นที่ของตัวเอง

docker system df

TYPE            TOTAL     ACTIVE    SIZE      RECLAIMABLE
Images          24        5         9.8GB     7.2GB (73%)
Containers      9         5         310MB     120MB (38%)
Local Volumes   7         4         3.1GB     900MB (29%)
Build Cache     63        0         2.4GB     2.4GB

คอลัมน์ RECLAIMABLE คือพื้นที่ที่คืนได้เพราะไม่มี Container ที่ทำงานอยู่ใช้งาน ตัวอย่างนี้ Image กินพื้นที่มากที่สุด ถ้าต้องการรายละเอียดทีละรายการ เช่น Volume ใดใหญ่และยังมี Container ผูกอยู่หรือไม่ ใช้

docker system df -v

ถ้า docker system df รวมแล้วน้อยกว่าที่ df -h แสดงมาก ให้ตรวจไฟล์ Log ของ Container ซึ่งไม่ได้นับรวมในตารางนี้

sudo sh -c 'du -h /var/lib/docker/containers/*/*-json.log' | sort -h | tail

ถ้าไฟล์ Log ใหญ่เป็น GB แก้ต้นเหตุตาม จำกัดขนาด Log ของ Docker Container เพราะ prune ไม่ลบ Log ของ Container ที่ยังอยู่

ขั้นตอนที่ 2: รู้จักคำสั่ง prune แต่ละตัว

คำสั่ง	ลบอะไร	ความเสี่ยง
docker container prune	Container ที่หยุดแล้วทั้งหมด	ต่ำ แต่ไฟล์ที่เขียนใน Container นั้น (นอก Volume) จะหาย
docker image prune	Image แบบ dangling (ไม่มี TAG แสดงเป็น <none>)	ต่ำมาก
docker image prune -a	Image ทุกตัวที่ไม่มี Container ใช้ รวมตัวที่มี TAG	ต่ำ แต่ครั้งหน้าต้องดาวน์โหลดใหม่
docker builder prune	Build Cache	ต่ำ Build ครั้งหน้าช้าลง
docker network prune	Network ที่ไม่มี Container ใช้	ต่ำ
docker volume prune	Anonymous Volume ที่ไม่มี Container ใช้	สูง ข้อมูลหายถาวร
docker volume prune -a	Volume ทุกตัวที่ไม่มี Container ใช้ รวม Named Volume	สูงมาก

ตั้งแต่ Docker Engine 23.0 เป็นต้นมา docker volume prune ลบเฉพาะ Anonymous Volume เป็นค่าเริ่มต้น ต้องใส่ -a จึงจะลบ Named Volume ด้วย บทความเก่าบนอินเทอร์เน็ตที่เขียนก่อนหน้านั้นอาจอธิบายต่างจากนี้

หมายเหตุ: คำว่า "ไม่มี Container ใช้" รวมถึงกรณีที่คุณเพิ่งสั่ง docker compose down ไป Volume ฐานข้อมูลของโปรเจกต์ที่ปิดชั่วคราวจะถูกมองว่าไม่ได้ใช้และถูกลบได้ ห้ามใช้ volume prune -a บนเครื่องจริงโดยไม่ตรวจรายการก่อนเด็ดขาด

ขั้นตอนที่ 3: ใช้ docker system prune

docker system prune รวมหลายคำสั่งไว้ในคำสั่งเดียว ค่าเริ่มต้นจะลบ Container ที่หยุดแล้ว, Network ที่ไม่ได้ใช้, Image แบบ dangling และ Build Cache ที่ไม่ได้อ้างอิง ระบบจะแสดงรายการและถามยืนยันก่อนเสมอ

docker system prune

WARNING! This will remove:
  - all stopped containers
  - all networks not used by at least one container
  - all dangling images
  - unused build cache

Are you sure you want to continue? [y/N]

ถ้อยคำของรายการอาจต่างกันเล็กน้อยตามเวอร์ชันของ Docker (บางรุ่นเขียนว่า all dangling build cache) อ่านรายการให้ครบก่อนพิมพ์ y เมื่อเสร็จจะแสดงบรรทัด Total reclaimed space: ...

ถ้าต้องการคืนพื้นที่มากขึ้น เพิ่ม -a เพื่อลบ Image ทุกตัวที่ไม่มี Container ใช้

docker system prune -a

ทั้งสองแบบ ไม่ลบ Volume เว้นแต่จะใส่ --volumes เพิ่ม ซึ่งไม่แนะนำให้ใช้ในงานประจำ

ลบเฉพาะของที่เก่ากว่ากำหนด

ตัวเลือก --filter "until=..." ช่วยเก็บของที่เพิ่งสร้างไว้ เช่น Image ที่เพิ่งดึงมาเพื่อเตรียม Deploy

docker image prune -a --filter "until=168h"
docker builder prune --filter "until=72h"

ตัวอย่างแรกลบ Image ที่ไม่ได้ใช้และสร้างนานกว่า 7 วัน ตัวอย่างที่สองลบ Build Cache ที่เก่ากว่า 3 วัน

ขั้นตอนที่ 4: ตรวจก่อนลบ Volume

ถ้า Volume กินพื้นที่มากและต้องการลบ ให้ดูรายการที่ไม่มี Container ผูกอยู่ก่อน

docker volume ls -f dangling=true

ตรวจเนื้อหาของ Volume ที่ไม่แน่ใจ โดยเปิดดูแบบอ่านอย่างเดียว

docker run --rm -v ชื่อvolume:/data:ro debian:bookworm-slim ls -la /data

จากนั้นลบทีละตัวด้วยชื่อ ซึ่งปลอดภัยกว่าการ prune ทั้งหมด

docker volume rm ชื่อvolume

ขั้นตอนที่ 5: ตั้งทำความสะอาดอัตโนมัติ

สำหรับเครื่องที่ Deploy บ่อย ตั้ง Cronjob ให้ลบ Image และ Build Cache เก่าทุกสัปดาห์ โดยไม่แตะ Volume

sudo crontab -e

0 3 * * 0 /usr/bin/docker image prune -af --filter "until=168h" >> /var/log/docker-prune.log 2>&1
15 3 * * 0 /usr/bin/docker builder prune -f --filter "until=168h" >> /var/log/docker-prune.log 2>&1

-f ข้ามการถามยืนยัน จึงใช้ใน Cron ได้ ตรวจ path ของคำสั่งด้วย which docker ก่อน เพราะบางระบบติดตั้งไว้คนละที่ พื้นฐานการเขียน Cron ดูได้ที่ วิธีตั้ง Cronjob หรือ Crontab เพื่อให้ Script ทำงานอัตโนมัติบน Linux

ตรวจสอบผลลัพธ์

docker system df
df -h /var/lib/docker

คอลัมน์ RECLAIMABLE ควรลดลงใกล้ 0 สำหรับประเภทที่เพิ่งลบ และ df -h ต้องแสดงพื้นที่ว่างเพิ่มขึ้น จากนั้นตรวจว่าบริการทั้งหมดยังทำงานปกติด้วย docker ps และเปิดเว็บไซต์ทดสอบ